Тарих сәһипилирини варақлиди

Мәлумки, бийил Қ.Ғоҗамияров намидики җумһурийәтлик дөләт академиялик Уйғур музыкилиқ комедия театридики «Тәбәссүм» һәзил-күлкә программисиниң қурулғиниға қириқ жил толди. Бу, әлвәттә, чоң сәнә. Шу мунасивәт билән шәнбә күни Җумһурийәт сарийида «Тәбәссүмгә – 40 жил» намлиқ тәвәллудлуқ концерт өтти.

Күлкиниң шипалиқ күчини соға қилған, һаят һәқиқитини һәзил арқилиқ йәткүзгән «Тәбәссүм» қириқ жилдин бу ян тамашибинлар қәлбидә өзигә хас орун егиләп кәлди. Бирнәччә әвлат сәнъәткарлирини тәрбийилигән чоң мәктәп болалиди. Уларниң арисида бүгүнки күндә хәлқимизниң сөйүмлүк артистлириға айланғанларниң саниму аз әмәс. Һә, мәзкүр кәч болса, хәлқимиз сатира сәнъитиниң узунжиллиқ тәрәққият йолини әкс әттүрүп, өтмүш билән бүгүнини бағлиди.

Тәвәллудлуқ концертниң пәрдиси, адәттикидәк, «Рухсарә» уссул ансамблиниң әвришим һәм роһландуридиған уссули билән ечилди. Сәһнидики бу гөзәл көрүнүш тамашибинларни шу мәһәл мәйрәмлик кәйпиятқа бөләп, кәчниң мәзмунлуқ өтидиғанлиғидин дерәк бәрди. Шуниңдин кейин «Тәбәссүмниң» һулини қурған инсанлар әскә елинип, уларниң һаяти вә һәзил-күлкә программисини вуҗутқа кәлтүрүштики паалийити һәққидә һөҗҗәтлик фильм көрситилди. Ейтиш керәкки, театр сәһнисидин мәңгүгә кәткән хәлқимиз иптихарлири қалдурған иҗадий мирас бүгүнки яш сәнъәткарлар үчүн чоң мәсъулийәттур. Шу җавапкәрликни һис қилған бүгүнки талант егилири концерт бойи өз маһаритини намайиш қилип, устазлар йолини мунасип давамлаштуруватқанлиғини испатлиди.

«Тәбәссүмгә» қәдәм тәшрип қилған тамашибинниң миниатюриларни интизарлиқ билән күтүши тәбиий. Күлкилик рольларни бабиға йәткүзүп иҗра қилидиған актерлар «Пластикилиқ операция» қоюлумида заманивий аялларниң өзгириши, сиртқи қияпитигә көңли толмаслиқ вә униңға әрләрниң көзқариши охшаш мәсилиләрни юмор арқилиқ тәсвирлиди. Һәқиқәтәнму, тамашибин бу көрүнүшкә һәм күлүп, һәм җәмийәттә моҗут болған реал вәзийәтләргә диққәт ағдурди. «Туғутханиға бармайсән» миниатюрисида болса, әрләрниң балиға вә аял кишигә болған мунасивити, аилә институтиниң әһмийити, ата-ана җавапкәрлиги көтирилип, көпчиликни күлкигә ғәриқ қилди.

Кәчниң һөрмәтлик меһмини болған Муштәри Исламова сәһнигә көтирилгәндә, тамашибинлар уни алаһидә алқишлар билән қарши алди. У өзигә хас вокаллиқ қабилийити билән даңлиқ сәнъәткар, һели мәрһум Абләһәт Исламовниң «Бәргин хәвәр» нахшисини орунлап, һәммидә чоңқур тәсират қалдурди. Шундақла «Сада» эстрада ансамблиниң иҗрасиму кәчкә өзгичә рәң берип, концертниң роһий мәзмунини техиму бейитти.

Әнди миниатюриларға кәлсәк, «Аңлимиған қулақта немә әйип?» көпчиликкә өтмүшни әсләтти. Өз дәвридә Маһмут Дәраев яратқан Рәхмитулла обризини Муһидин Варисов қайта җанландуруп, қолиға «Уйғур авази» гезитини тутқан һалда сәһнигә чиққанда, оттура вә чоң яштикиләр уни алаһидә кәйпиятта тамашә қилди. Бу көрүнүш арқилиқ актерлар миллий мәтбуатни тәшвиқ қилип, исми көпчиликкә мәлум хәлқимиз җанкөйәрлириниң паалийити һәққидиму ейтип өтти. Шундақ қилип, концертниң биринчи қисми ахирилашти.

Иккинчи қисим опера билән башланди. Бу, умумән, сәнъәт дәргаһи тарихида тунҗа қетим йүз бәргән йеңи қәдәмләрниң бири болди. Театр актерлиридин һәм «Нава» ансамблиниң нахшичилиридин тәркип тапқан хор өзлириниң җараңлиқ һәм җанлиқ авази билән хәлиқ нахшилирини иҗра қилди. Дирижер Ғәзизҗан Искәндәров рәһбәрлигидә орунланған бу номер тамашибинларниң гүлдирас алқишиға сазавәр болди. Шуңа буниңдәк өзгиришләр театрниң пәқәт әнъәнивий сәнъәтни сақлап қалмай, бәлки заманивий издинишләргә интиливатқанлиғини көрситиду.

Униңдин сирт «Фотосессия», «Туғулған күнгә сюрприз» охшаш миниатюриларму тамашибин һозуриға тәғдим қилинип, уларда заманивий турмуш, адәмләр арисидики өзара чүшәнчә мәсилилири йеник күлкә арқилиқ көтирилди. Кәч давамида зилва аваз егиси Санийәм Исмайил шох һәм җараңлиқ “Уйғур қизи” нахшиси билән көңлимизни көтәрсә, «Яхшилар нахшиси» билән қәлбләрни тәврәтти. Болупму кейинкиси орунланғанда, көз алдимизда һәқиқий сәнъәт үчүн яралған мәрһум талантлар қияпити намайән болуп, залда сеғиниш һиссиятлирини ойғатти.

Жүрәкләрни тәврәткән нахшидин кейин концерт мухлислири көптин бери күткән күлкә маһири Саһибәм Норузоваму сәһнигә көтирилди. Талант егиси пәқәт кәспий маһарити биләнла әмәс, ушбу саһада қәләм тәвритип, «Тәбәссүм» лайиһисиниң тәрәққиятиға хелә үлүш қошти. У бүгүнки күнгичә миниатюриларни йезип һәм сәһниләштүрүп кәлмәктә. Бу қетим у өзиниң «Йеңи ханум» монологида бүгүнки күнниң муһим мавзулирини илгәрки жиллардики вәзийәт билән селиштурди. Аилидики бала тәрбийиси, бурунқи ата-аниларниң пәрзәндигә болған мунасивити билән заманивий ата-аниларниң пәрқини мана шу монологтин байқашқа болиду.

Һәрқандақ концертта тамашибинниң һиссияти билән активлиғи кәчни җанландуриду. Тәбәссүм мухлислириму әйнә шу паалийәтчанлар қатаридин. Һәзил-күлкә кечилигиниң шанлиқ тәвәллуди билән тәбрикләп кәлгән новәттики меһманлар таланлиқ Адил Қари, андин хәлқимиз пәхригә айланған «Дәрвишләр» топи нахшилирини иҗра қилғанда, тамашибин гүлдәк ечилип, уссулға чүшти.

Театр коллективи бу чоң кечиликни тәйярлашта адәттикидин көп тәр төккини байқилиду. Нәтиҗидә концерт театр мудири, сәһниләштүргүчи режиссер Дилмурат Баһаровниң, режиссер Дилмурат Җанбақиевниң, сценарий муәллипи Гүлбаһар Насированиң, рәссам Рустәм Мусаевниң, «Нава» ансамблиниң бәдиий рәһбири Назимҗан Палтахуновниң, балетмейстер Һәҗәрбүви Халимованиң, баш дирижер Ялқун Әзизовниң вә башқиму талантлиқ шәхсләрниң җапалиқ әмгиги вә кәспий маһарити түпәйли мувапәққийәт қазанди. Уйғур театри йенидин ечилған сәнъәт студиясиниң ғунчилириму чәттә қалмай, «Тәбәссүм» келәчигиниң парлақ екәнлигини испатлиди.

Умумән алғанда, «Тәбәссүмниң» тәвәллуди – тарих сәһипилирини варақлиған, бүгүнки әһвали вә келәчигини көрсәткән муһим мәдәний вақиәдур. Қириқ жил давамида бу лайиһә тамашибинларға күлкә соға қилиш биләнла чәкләнмәй, җәмийәттики аччиқ һәқиқәтни көрсәтти. Һазирқи таңда программа – һаятниң әкс-садаси, қәдрийәтлиримизниң ипадиси вә келәчәк әвлат үчүн чоң сәнъәт мәктиви. Кәлгүсидә ушбу сәһнидә өсүп келиватқан яш талантларниң устазлиридин мирас болуп қалған қутлуқ йолни давамлаштуруп, хәлқимизгә йәниму нурғун хуш кәйпият соға қилидиғанлиғиға үмүт қилимиз.

Зульфира МАИСМЕЛИЕВА,

«Uiğur avazi»
https://uyguravazi.kazgazeta.kz/news/54303