Йеңи услуб – йеңи тәсират

Һәрқандақ спектакльниң вуҗутқа келиш җәрияни бирнәччә басқучни өз ичигә алиду. Пьесини муһакимә қилиш, әгәр у сәһниләштүрүшкә лайиқ дәп тепилса, рольларни бөлүш вә бәлгүләнгән актерлар тәрипидин һәрбир қәһриманниң обризиға мувапиқ мәтинни оқуш, ядлаш, сөз билән һәрикәт уйғунлуғини қолға кәлтүрүш вә башқилар. Бәлгүлүк тәртиптә әмәлгә ашурулидиған ушбу тәйярлиқ ишлири толуқ бәҗирилип болғандин кейинла, йеңи сәһнә әсәри тамашибинлар диққитигә тәғдим қилиниду.

Буниңдин Қ.Ғоҗамияров намидики җумһурийәтлик дөләт академиялик Уйғур музыкилиқ комедия театриму истисна әмәс. Амма бу дөрән иҗадий коллектив тәйярлиқ ишлириға сәл өзгичә яндишип, мәзкүр басқучларниң бирини йеңи шәкилдә өткүзди. Йәни, өткүр қәләм саһиби Әхмәтҗан Исрапиловниң һекайиси асасида, Уйғур театри әдәбият бөлүминиң башлиғи Мухтәрҗан Җумаров тәрипидин инсценировкиси тәйярланған «Пәриштә» намлиқ пьеса көпчилик алдида оқулуп, муһакимә қилинди.

Театр тарихида тунҗа қетим әмәлияттин өз ипадисини тепиватқан бу чаригә бирқатар алимлар, язғучи-шаирлар, журналистлар, режиссерлар вә шундақла театрдики драма трупписиниң актерлири иштирак қилди. Оқуш башлиништин авал Уйғур театриниң бәдиий рәһбири Фархадбек Қанафин сөзгә чиқип, мәзкүр баш қошушни йеңи шәкилдә өткүзүшниң сәвәп-мәхсәтлиригә тохталди.

Мошу йәрдә шуни алаһидә қәйт қилғумиз келидуки, бу қетим театрниң кичик залиға жиғилған көпчиликниң пьеса мәтинини оқуған актерлар җай алған сәһнигә тәтүр қарап олтарғанлиғиму иштиракчилар үчүн күтүлмигән йеңилиқ болди. Бу шу күнки оқушниң режиссери Бәхитҗан Авдунов тәрипидин җарий қилинған услуб болуп, у жиғилғанларниң диққити актерларниң иш-һәрикәтлиригә авуп кәтмәй, һәммә әхбаратни пәқәт қулақ арқилиқ қобул қилиши үчүн ойлап тепилған амил екән. Оқуш җәриянида униң, һәқиқәтәнму, тәсири күчлүк болғанлиғини байқидуқ. Шу түпәйли һәрбир тиңшиғучи әсәрни зәң қоюп тиңшап, уни һәрким өзичә хиялән тәсәввур қилиш имканийитигә егә болғанлиғи шүбһисиз.

Шу тәриқидә пьеса мәтини оқулуп болғандин кейин, қатнашқучилар биридин кейин бири оттуриға чиқип, әсәрни муһакимә қилди. Җүмлидин сатирик-язғучи Шавкәт Нәзәров, сәясәтшунаслиқ пәнлириниң доктори Хәмит Һәмраев, филология пәнлириниң намзити Руслан Арзиев, Қазақстан Язғучилар иттипақи Уйғур әдәбияти кеңишиниң рәиси, шаир вә алимә Патигүл Мәхсәтова, филология пәнлириниң доктори Алимҗан Тиливалди, Қазақстанниң хизмәт көрсәткән әрбаби, рәссам Һашимҗан Қурбан, «Уйғур авази» гезитиниң хадимлири Йолдаш Молотов, Азнат Талипов, «Мектеп» нәшрияти уйғур редакциясиниң башлиғи Рәхмәтҗан Ғоҗамбәрдиев, Қазақстанниң хизмәт көрсәткән әрбаплири, пешқәдәм сәнъәткарлар Алимҗан Әйсаев, Әзиз Искәндәров пьесиға мунасивәтлик ой-пикирлири билән бөлүшти.

Андин новәт инсценировка муәллипи Мухтәрҗан Җумаровқа берилип, у өз сөзидә мәзкүр чарини уюштурғучиларға вә меһманларға миннәтдарлиқ билдүргән һалда, мәзкүр һекайини таллаш сәвәвигә, уни пьесиға айландуруш җәриянида алаһидә әһмийәт бәргән бәзибир мәсилиләргә, айрим йәрлирини өзгәртиштики мәхсәт-муддиалириға әтраплиқ тохталди. У шундақла муһакимә давамида ейтилған сәмимий вә тәнқидий пикирләрни инавәткә елип, кәлгүсидә униң техиму йетүк сәһнә әсәри болуп чиқишиға күч салидиғанлиғини изһар қилди.

Шуниңдин кейин көпчилик аваз бериш арқилиқ мәзкүр пьесиниң йәниму тәкамуллаштурулған һалда миллий сәһнимиздә сәһниләштүрүлүшини йәкдиллиқ билән қоллап-қувәтлиди.

Зульфира МАИСМЕЛИЕВА,

«Uiğur avazi»

https://uyguravazi.kazgazeta.kz/news/54336